Inleiding
Rabbi Moshe Aryeh Friedman is een van de meest besproken figuren van het hedendaagse Europese Jodendom. Afkomstig uit de Haredi-wereld, bekend om zijn antizionistische standpunten en zijn strijd tegen bepaalde traditionele praktijken die hij schadelijk acht, presenteert Friedman zich vandaag als een “traditionalistische en moderne” rabbijn, gericht op welzijn en ethische verantwoordelijkheid. In dit interview behandelt hij gevoelige thema’s: metzitzah b’peh, rabbinale legitimiteit, de relatie tussen Joodse identiteit en de staat Israël, en de toekomst van het Jodendom in Europa.
Traditie en gezondheidsrisico’s
Vraag. U hebt publiekelijk kritiek geuit op de metzitzah b’peh, de orale zuiging tijdens de besnijdenis, die in sommige Haredi-kringen nog steeds als essentieel wordt beschouwd. Hoe verzoent u deze positie met uw traditionalistische wortels?
Rabbi Friedman:
“Voor mij, als traditionalist, zijn het geloof en de Joodse traditie belangrijk. Maar de Talmoed vermeldt de orale zuiging helemaal niet: het is een latere toevoeging, ontstaan om te laten zien dat Joden ‘boven’ de wet en de natuur zouden staan — een ontsporing die de deur opent naar het definiëren van anderen als Untermenschen.
Het besef dat al 150 jaar geleden veel baby’s herpes opliepen door deze praktijk heeft mij diep geschokt. Er is geen enkele religieuze of culturele reden om ermee door te gaan.”
Bewijs, verantwoordelijkheid en stiltes binnen de gemeenschap
Vraag. U hebt de metzitzah b’peh omschreven als een praktijk die “het leven van kinderen nodeloos in gevaar brengt”. Welke bewijzen hebt u in België verzameld en hoe beoordeelt u de reacties van de gemeenschap en de rabbijnen in Antwerpen?
Rabbi Friedman:
“Herpesinfecties kunnen ernstig zijn, maar HIV is nog verwoestender — en soortgelijke gevallen hebben zich in Antwerpen voorgedaan. Geen enkele Jood durfde te reageren, uit angst om antisemitisme aan te wakkeren. Als rabbijn en als mens kan ik het verzwijgen van een bedreiging voor de gezondheid van pasgeborenen niet accepteren.”
Rabbinale legitimiteit en persoonlijke identiteit
Vraag. Sommige gemeenschappen hebben uw rabbinale wijding en officiële status in België betwist. Hoe reageert u daarop?
Rabbi Friedman:
“Ik heb met succes alle vereiste opleidingen afgerond om rabbijn te worden. Mijn legitimiteit is slechts door één persoon in twijfel getrokken — een rabbijn die een erfenis heeft achtergelaten die vergelijkbaar is met die van Epstein, meerdere keren veroordeeld voor andere misdrijven. De betwisting heeft geen basis.”
Antizionisme, Joodse identiteit en de kwestie Israël
Vraag. U staat bekend om uw antizionistische standpunten en om uw deelname aan de conferentie van Teheran in 2006. Hoe definieert u vandaag de relatie tussen Joodse identiteit, nationalisme en de staat Israël?
Rabbi Friedman:
“Ik ben Joods door geboorte en rabbijn uit overtuiging. Dit impliceert een respectvol en verantwoordelijk gedrag tegenover alle mensen, ongeacht hun religie of nationaliteit. Slachtoffer zijn geweest in het verleden ontslaat ons niet van de plicht de internationale wetten te volgen, vooral in het Midden-Oosten.”
De Joodse traditie hervormen in Europa
Vraag. Na uw aanklachten tegen mohelim in België en uw kritiek op bepaalde rituele praktijken: welk model stelt u voor voor een ‘vernieuwd’ Jodendom in Europa? Is dat verenigbaar met Haredi-waarden?
Rabbi Friedman:
“We leven op een continent met een complexe geschiedenis — antisemitisme, slavernij, totalitarismen, oorlogen — uitstekend geïllustreerd door het House of European History in Brussel. De Europese Unie heeft deze schaduwen overwonnen door een ruimte te bouwen op basis van gemeenschappelijke waarden.
Europese Joden, uit alle stromingen, moeten zich afvragen hoe zij zich kunnen integreren in deze meer dan ooit humanistische realiteit. Voor alle religies betekent dit twee dingen: radicale tendensen opgeven en stoppen met geloven in post-waarheid interpretaties van heilige teksten.”